Netcongestie vraagt om meer dan netverzwaring: ook om slimme digitale sturing

Voor de uitbreiding van het Nederlandse elektriciteitsnet is de komende jaren naar schatting €235 miljard nodig. Tegelijkertijd laat een recent Nieuwsuur-bericht zien dat bestaande netcapaciteit op sommige plaatsen aanzienlijk slimmer kan worden benut. Netverzwaring blijft nodig, maar digitale sturing kan helpen om pieken te beperken en lokaal meer uit de beschikbare capaciteit te halen.

Hoogleraar Jan Rotmans noemde ons elektriciteitsnet in Nieuwsuur treffend een "negentiende-eeuws systeem".

Nieuwsuur laat onder meer zien hoe in Arnhem een nieuwe woonwijk wordt ontwikkeld met veel lichtere elektriciteitsaansluitingen. Vraag en aanbod worden daar als onderdeel van één systeem op elkaar afgestemd, waardoor pieken beter kunnen worden gespreid.

Hoe groot het effect van zulke oplossingen uiteindelijk kan zijn, daarover verschillen de inschattingen. Hoogleraar Jan Rotmans denkt dat de benodigde investeringen in netverzwaring aanzienlijk lager kunnen uitvallen. Alliander is terughoudender en schat dat stroombesparende innovaties circa 10 procent van het probleem kunnen oplossen. Eén punt staat wel overeind: alleen meer capaciteit bouwen is niet de enige route. Ook de bestaande capaciteit beter benutten verdient aandacht.

Slimmer sturen op lokaal niveau

Netcongestie is niet op ieder moment even groot. Juist tijdens pieken ontstaat de druk op het lokale net. Dat maakt lokale sturing interessant: vraag, opwek, opslag en flexibiliteit kunnen beter op elkaar worden afgestemd binnen de beschikbare netcapaciteit.

Software speelt daarin een belangrijke rol. Niet als vervanging van kabels, transformatoren en andere fysieke infrastructuur, maar als middel om die infrastructuur beter te benutten.

Dat gebeurt voor een groot deel buiten het zicht van gebruikers. Een laadproces kan worden verschoven, een batterij kan tijdelijk vermogen leveren of lokale opwek kan worden aangepast. Voor de gebruiker verandert er idealiter zo min mogelijk; de complexiteit wordt digitaal afgehandeld.

Digitale sturing wordt bedrijfskritische IT

Daarmee ontstaat ook een tweede vraag. Als wij steeds meer van ons energiesysteem afhankelijk maken van digitale sturing, hoe betrouwbaar moet die software dan zijn?

Het antwoord is wat ons betreft duidelijk: zeer betrouwbaar.

Systemen die energiestromen meten, beslissingen nemen en installaties aansturen zijn geen ondersteunende IT meer. Ze worden onderdeel van de operationele infrastructuur. Betrouwbaarheid, beheersbaarheid en continuïteit moeten daarom vanaf het ontwerp worden meegenomen.

Dat sluit aan bij hoe wij bij Utilus naar bedrijfskritische IT kijken: niet als een tijdelijk project, maar als een systeem waarvoor gedurende de levenscyclus verantwoordelijkheid moet worden genomen.

Van theorie naar praktijk

Bij City Hub hebben we al gezien wat gerichte digitale sturing kan betekenen. Op een locatie in Utrecht zorgde teruglevering van zonnestroom voor problemen met het overbelaste lokale net. Utilus ontwikkelde een applicatie die automatisch regelt hoeveel elektriciteit wordt teruggeleverd. Daardoor hoeft City Hub niet langer handmatig in te grijpen en kan beschikbare duurzame energie gerichter worden benut.

Het is een relatief afgebakend voorbeeld, maar het laat een belangrijk principe zien: fysieke capaciteit en digitale intelligentie hoeven geen alternatieven van elkaar te zijn. Juist de combinatie bepaalt hoeveel we uit de bestaande infrastructuur kunnen halen.

Meer capaciteit én slimmer gebruik

Het Nederlandse stroomnet zal de komende jaren fors moeten worden uitgebreid. Tegelijkertijd is het logisch om te onderzoeken hoeveel ruimte we kunnen creëren door de infrastructuur die er al ligt slimmer te gebruiken.

Daarvoor zijn niet alleen nieuwe technische concepten nodig, maar ook betrouwbare digitale systemen die ze in de praktijk laten werken.

Dat is waar software van ondersteunend naar bedrijfskritisch gaat.

Utilus. Do the work.